Onze vrijheid: we staan er niet genoeg bij stil. We vinden die zo gewoon, zo evident. Wij denken er niet aan dat wij of onze (groot)ouders haar ooit hebben moeten ontberen; wij beseffen niet goed dat ze er niet vanzelf is gekomen.
Nochtans, het is allemaal maar een zestigtal jaren geleden... Toen moesten wij - althans diegene die onder de bezetting leefden - goed opletten om geen woord ‘verkeerd’ te zeggen (zoniet stond een uur later de Gestapo aan de deur); wij mochten niet luisteren naar de Britse radio, we mochten ons (aan de kust) niet verder dan 5 km van onze woning verwijderen, we mochten zonder ‘Schein’ de sperzone (een afgebakende zone van ca. 20 km langs de zee) noch binnen noch buiten, we mochten tussen zowat 22 u. en 6 u. niet op straat komen, je moest een officiële vergunning vragen om te vergaderen, te dansen en noem maar op. Je mocht bovendien (bijna) niemand vertrouwen, want je wist maar nooit. Heel wat landgenoten zijn wegens een of andere kleine onvoorzichtigheid of ‘overtreding’ achter de tralies beland, sommigen hebben het helaas zelfs met hun leven moeten bekopen.
Neen, wij denken er niet (meer) aan. Al die ellende is nagenoeg uit het collectief geheugen verdwenen. We leven er maar op los, alsof er toen niets gebeurd is, alsof het nooit anders was dan nu.. Anderen zaaien intussen nieuwe haat, nieuwe onverdraagzaamheid: de kiemen van weer oorlog, nieuwe, wellicht nog ergere ellende.
We zijn allen schuldig. Wij hebben niet genoeg gedaan om een betere wereld, de droom van diegenen die hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid, te helpen bouwen.
Erger nog, de helden van toen zijn (bijna) vergeten. Hun offer is (bijna) voor niets geweest. De mallemolen draait verder.
Dát kan niet!
Het extremisme, het fanatisme, het fundamentalisme grijpen weer om zich heen. Wij glijden in ons land opnieuw af naar vooroorlogse toestanden waarin verwarring, onvrede en onverdraagzaamheid hoogtij vierden. De tijd van de Übermenschen en hun vazalen. Het is hoog tijd dat elkeen bewust wordt van de waarde van onze vrijheid. Deze kan slechts gedijen in een open democratie, op grond van verdraagzaamheid, wederzijds respect en solidariteit.
Wij blijven dank verschuldigd aan al wie heeft bijgedragen tot onze vrijheid. Hun aandenken en hun offer mogen niet vergeten worden.
De nieuwe generaties hebben vooral de taak hun werk voort te zetten en de vrijheid, waarvoor zij gevochten hebben, te koesteren en te behoeden. Dát is pas échte erkentelijkheid en tevens de waarborg voor een betere toekomst.
Het zal u wellicht verwonderen dat ik het in mijn boeken hoofdzakelijk heb over de Belgische kust. U weet dat de oorlog toch over gans de wereld heeft gewoed en alom verschrikkingen heeft veroorzaakt.
Toch meen ik dat de oorlogsevenementen aan de kust ongewoon schokkend zijn geweest. Verscheidene gebeurtenissen die er hebben plaatsgevonden zijn belangrijke mijlpalen in de nationale geschiedenis; ze hadden zelfs soms een internationale dimensie. Denken we maar aan de opvang van duizenden joodse en andere vluchtelingen tijdens de schemeroorlog, de dramatische ‘Conferentie van Ieper’, de capitulatie van koning Leopold III, de Britse achterhoedegevechten in de Westhoek, de operatie Dynamo (vanuit Duinkerke en De Panne), de (uiteindelijk afgelaste) operatie Seelöwe (de Duitse invasie van Engeland), de wonderbare haringvangst, het bruggenhoofd van Knokke en Zeeuws-Vlaanderen, de Festung Duinkerke. De Belgische kust kende tijdens de Duitse bezetting ook een apart en strenger regime en was (verboden) Sperrgebiet. Ze was tevens een voornaam Stützpunkt van de grootste verdedigingsvesting aller tijden, de Atlantikwall. De streek werd tijdens de oorlog bijzonder zwaar geteisterd. Het zou overigens tot diep in de jaren vijftig duren eer het gebied enigszins van zijn zware oorlogswonden was hersteld.
De oorlog duurde er in feite veel langer dan voor de doorsnee Belg: vooraleer in ons land het eerste vijandelijk schot werd gelost waren er reeds 9 vissersvaartuigen op mijnen gelopen en waren 36 vissers omgekomen; ook de koopvaardij was toen al zwaar getroffen. Tientallen jaren na de oorlog zouden er nog onschuldige slachtoffers vallen door de ontploffing van mijnen en andere achtergelaten explosieven.
Redenen genoeg dus om dit lange, bloedige verhaal niet aan de vergetelheid prijs te geven. Zelfs wie niet aan de kust geboren is, wordt er toch even stil van.
De geschiedenis kent evenwel geen grenzen. Het gaat niet enkel om het wedervaren van de kustbewoners: honderdduizenden landgenoten en vreemdelingen zijn tijdens de vijandelijkheden op een of andere manier betrokken geraakt met de oorlogsgebeurtenissen aan de kust: de vele vluchtelingen tijdens de meidagen van 1940, de soldaten van diverse nationaliteiten die er vertoefden en waarvan sommigen er zelfs het leven lieten. Ook zij waren deelgenoten van het wel en wee in de regio.
De oorlog aan de kust: een aangrijpend en diepgaand verhaal van leven en dood.